TAŞIMA
Taşıma, bir yarar sağlamak üzere insanın, eşyanın ve iletişim
bilgilerinin ekonomik, hızlı ve güvenli olarak yerlerini değiştirmesi olarak
ifade edilir
TAŞIMANIN AMACI
Taşıma sektörünün temel amacı taşıma talebini, mümkün olan en kısa zaman
da ve en az maliyetle, güvenli bir şekilde sunmaktır.
LOJİSTİK VE TAŞIMACILIK
Lojistik sistemi içersinde, taşıma hizmeti, lojistik yönetimi kapsamında,
yöneticinin en önemli görevlerinden birisidir. Lojistik sürecini yönetmenin
amacı, ürünlerin istenilen zamanda ve yerde uygun maliyetle bulunmasını
sağlamaktadır. Yöneticinin görevi bu işlevin etkin bir şekilde yerine
getirilmesi için uygun taşıma politikalar geliştirerek, stratejiler
oluşturmaktadır. Taşıma politikası tüm lojistik faaliyetleri birbirine bağlar
TAŞIMA SEKTÖRÜ
Taşıma sektörü mal ve eşyaların, insanların ve haberlerin coğrafi olarak
yer değiştirmesini sağlayan faaliyetleridir. Taşıma sektörü, tarım veya sanayi
sektörü gibi mal üreten bir sektör değil ancak diğer sektörlerin üretkenliği
üzerinde etkili rol oynayan bir hizmet sektörüdür.
TAŞIMACILIĞIN ÖNEMİ VE FONKSİYONLARI
Taşımacılık talebinin de, mekan ve zaman faydası sağlayan bir üretim
faktörü olduğu düşünüldüğünde, ekonomik gelişmenin ve özellikle sanayileşmenin
gerektirdiği emniyetli, hızlı, güvenli, verimli ve minimum maliyetle
gerçekleştirmesi durumunda, diğer üretim sektörlerini olumlu yönde etkileyen bir
araçtır. Taşımacılık sektörü, diğer bütün sektörlerle yakın ilişkisi olan ve bu
sektörleri doğrudan etkileyen bir hizmet sektörüdür.
KARGO TANIMI
Lojistik hizmet sunucularının temel hizmet alanlarından birini
de kargo taşımacılık hizmetleri oluşturmaktadır. Bu anlamda kargo taşımacılığı,
temelde bir lojistik eylemi olarak düşünülebilir Daha spesifik anlamda kargo
taşımacılığı bir taşımacılık hizmeti türüdür ve taşımacılık sektörüne yönelik
yardımcı hizmetler grubunda yer almaktadır.
Kargo (cargo) kelimesi, sözlük anlamı itibarıyla ‘yük, hamule’
anlamında kullanılmaktadır. Bu tanımın esas alındığında kargo taşımacılığı;
herhangi bir yükün bir yerden başka bir yere ulaştırılması ile ilgili
faaliyetler olarak tanımlanabilir. Kargo taşımacılığı, uluslararası literatürde
ağırlığı, ebadı ve içeriği önemli olmaksızın herhangi bir yükün taşınması olarak
kullanılsa da ülkemizde her türlü yük, kargo kapsamında değerlendirilmekte,
belirli bir ağırlığın altındaki yükler ve paketler kargo olarak
adlandırılmaktadır. Diğer taraftan ülkemizde kargo taşımacılığı olarak
adlandırılan faaliyet, içeriği itibarıyla yabancı literatürde ‘paket dağıtımı’
olarak karşılık bulmaktadır Yani, literatürde kargo taşımacılık hizmetlerinin
bir alt bölümünü oluşturan paket dağıtım hizmetleri, ülkemizde uygulayıcılar
(kargo taşıma firmaları) tarafından kargo taşıma hizmetleri olarak
adlandırılmaktadır.
Literatürde iki türlü kargodan söz edilmektedir. Bunlar düzenli
kargo ve özel kargodur. Düzenli kargo daha çok kurumsal (ticari) müşteriler
tarafından gönderilirken, özel kargo ise daha çok bireysel (ticari olmayan)
müşteriler tarafından gönderilmektedir. Kargo taşımacılığı da benzer şekilde iki
gruba ayrılmakta, birinci grup yukarıda bahsedilen her iki tür kargonun da
taşınması ifade ederken, ikinci grup ise yalnızca düzenli kargo taşınmasını
kapsamaktadır (Gould, 1970, s.345)
‘Kargo’ kavramı Golden Dictionary’de ‘hamule, yük’ şeklinde
tanımlanmıştır. Columbia Encyclopedia’da ise bu kavramın tanımı için ‘aviation’
kelimesine gönderme yapılmıştır. Adı geçen ansiklopedide ‘aviation’; hava
taşıtları ve ilgili aktivitelere ilişkin operasyonlar şeklinde tanımlanmış ve
askeri, genel ve hava taşımacılığı şeklinde üç gruba ayrılarak incelenmiştir
(Columbia Encyclopedia, 2006). Aviation kelimesi Golden Dictionary’de ise
‘havacılık’ şeklinde tanımlanmıştır. Genel kaynaklarda yapılan bu tanımlar
birleştirildiğinde kargonun temel anlamı, hava yoluyla taşınan yük olmaktadır.
Türkçeye İngilizceden (cargo) geçen kargo kelimesi Türk Dil Kurumu Sözlüğü’nde
‘yük taşıyan uçak veya gemi’; uçak, gemi vb. bir taşıtla taşınan eşya, yük’;
‘bir yerden başka bir yere yük veya posta taşıyan şirket’ ve ‘bu şirketin
taşıdığı yük ve posta’ şekillerinde tanımlanmıştır (tdk.gov.tr 2006). Bu tanımlara bakıldığında
kargonun, taşıma aracı, firma veya yük gibi farklı şekillerde açıklandığı
görülmektedir. Kargoya ilişkin daha ayrıntılı bir tanım şu şekilde yapılabilir:
kargo; belirli süreler içinde bir yerden başka bir yere taşınan, tek parçada 100
kg. geçmeyen, ambalaj ve kap içerisinde olan dosya, paket, koli, sandık vb. eşya
ve emtiaya verilen addır.
Bu tanım her türlü eşya ve emtiayı kargo kapsamına dahil
etmemekte, ağırlık ve tür itibarıyla kargo olarak kabul edilebilecek yüklere
açıklık getirmektedir. Ülkemizde kullanılan anlamıyla uygun olması bakımından bu
tanımın esas alınması uygun olacaktır. Kargo taşımacılığı ise genel anlamda
kargonun ulaştırılması ilgili faaliyetleri kapsamaktadır. Kargo taşımacılığı,
hem ticari (kurumsal), hem de ticari olmayan (bireysel) kargoların taşınmasını
kapsamaktadır. Kargo taşımacılığı daha spesifik olarak, belirli bir sürede şehir
içi, şehirlerarası ya da ülkeler arası eşya ve emtia taşınması şeklinde
tanımlanabilir.
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanununda;
Kargo: Tek parçada en fazla yüz
kilogramı geçmeyen genellikle ambalaj ve kap içerisinde olan küçük boyutlu koli,
sandık, paket gibi parça eşyaya olarak tanımlanır.
Kargo işletmecisi: Bağımsız bir
işyerinin kullanma hakkına sahip olan ve kargoyu teslim alarak kısa sürede
gönderilene ulaştırmak amacıyla kendi gözetimi ve denetimi altında yükleme,
boşaltma, depolama, istifleme, aktarma ve gönderilene teslim gibi hizmetleri
yerine getiren, taşımayı yapan veya yaptıran ve bundan doğacak sorumluluğu
üstlenen kişiyi ifade etmektedir.
Lojistik ve kargo birbirine sıkça karıştırılan iki kavramdır. Amacı, ürünü doğru
yer ve zamanda, üretildiği kalitede ve uygun fiyatla müşteriye sunabilmek olan
lojistik tanımında, kargo 100 kg’a kadar olan bir ürünün bir noktadan alınıp diğer noktaya
taşınması hizmeti olarak konumlandırılmaktadır. Bu bağlamda, kargo lojistik içindeki
bir taşımacılık ayağı olarak karşımıza çıkmaktadır. Yine dikkat edilirse kargoda,
tek parçada en fazla yüz kilogramı geçmeme ve küçük hacim şartı aranmaktadır.
Buna göre, kömür, maden gibi çok hacimli ve ağır malzemelerin nakliyesi, 100 Kg geçen
eşyalar ile büyük hacimli eşyaların taşınması kargonun kapsamına girmez. Ayrıca koli ve paket
taşımacılığında kargo ile kurye arasında ortak paydalar bulunmaktadır.
Kurye :
Bir kişinin yaya veya motosikletle taşıyabileceği ağırlık ve
hacimdeki haberleşme mahiyetinde olmayan, değerli-değersiz evrak ya da küçük
ebattaki hediyelik eşya, numune türü tekel dışı gönderinin alınarak veya kabul
edilerek, alıcısına ulaştırma sürecinin tamamını ifade eder. Ancak piyasadaki
uygulamasında, taşınması kanunen yasak olan, her türlü haber mahiyetindeki matbu
ve paketin taşınmasını da kapsamaktadır.
Kargo işletmeleri genellikle, bir kişinin, yaya veya
motosikletle taşınamayacak kadar ağırlık ve/veya hacimdeki “büyük koli, sandık,
paket gibi parça eşyanın” taşınmasına talip olurken, Kurye firmaları sayıca çok,
küçük ebat ve ağırlıktaki koli ve paketlerin genellikle motosikletle veya yaya
olarak şehir içinde taşınmasına talip olmaktadırlar. Yine kargo işletmeleri,
uluslar arası ve şehirlerarası taşımacılığa talip olurken, kurye firmaları
genellikle şehir içi taşımacılığını tercih etmektedirler.
Kargo Taşımacılık hizmetlerinde, hizmetin sunum şekli ve içeriği
ile ilgili olarak kullanılan bir takım kavramlar vardır. Bu kavramlar ve
anlamları aşağıda sıralanmıştır.
-
Çalışma Alanı: Kargo taşıma
firmasının şube ve acentesinin kargo alım ve teslim faaliyetlerini yürütecekleri
adreslerin belirli olduğu yerleşim alanlarının sınırlarıdır. Her şubenin kargo
alım ve dağıtımı yaptıkları sorumluluk alanlarını ifade eder.
-
Devir Kargo: Kargo alıcısının
adreste bulunmayışı, yanlış adres verilmiş olması ya da alıcının teslim almaması
gibi herhangi bir nedenle gün içerisinde teslimatı gerçekleştirilemediği için
ertesi gün teslim edilmek üzere şubede kalan kargolara denilir.
-
Ambar Tesellüm Fişi:
Ambar Tesellüm Fişi adresten alım hizmetinin sağlıklı bir şekilde yürütülmesi ve
müşteri adresinde kargo kabulünü sağlayan Maliye Bakanlığı bandrollü resmi bir
evraktır. 3 nüsha olarak tanzim edilir. Müşterinin adresinde kargo kabulü
esnasında, ambar tesellüm fişi üzerindeki bilgiler eksiksiz olarak doldurulur ve
bir nüshası müşteriye sunulur. Diğer iki nüshası ise fatura düzenlenmesi için
birime getirilir. Fatura düzenlendikten sonra bir nüshası fatura ekinde varış
merkezine gönderilir ve diğer nüsha birimde dosyalanır.
-
Alım İhbarı: Kargo taşıma hizmeti
almak isteyen müşterilerin, kargo firmasının şubesini arayarak kargosunun
adresten alınmasını talep etmesidir.
-
Adres Alım: Alım ihbarı yapan
müşterinin adresine gidilerek kargosunun alınmasıdır.
-
Çıkış Şubesi/Acentesi:
Kargonun,
gönderici müşteriden alımının yapıldığı ve alıcı müşteriye teslimatı için
aktarma merkezine gönderildiği noktadır.
-
Varış Şubesi/Acentesi: Kargonun,
alıcı müşteriye teslim teslimatının yapıldığı şube/acentedir.
- Toplu Taşıma İrsaliyesi:
Kargo taşıma araçlarının, şubeden aktarma noktasına, aktarma noktasından diğer aktarma
noktasına, diğer aktarma noktasından şubeye kargo götürebilmeleri için kargo
fatura numarası ile o faturadaki kargo adetinin kaydedildiği resmi zimmet
belgesidir.
-
Gelen Kargo:
Alıcı müşteriye teslim edilmek üzere, aktarma merkezi tarafından varış şubesine yönlendirilen
kargolardır.
-
Gönderi Kodu: Alıcısına
ulaştırmak üzere gönderici müşteriden teslim alınan kargolardır.
-
Gönderi Kodu: Gönderilecek
kargoya ait kesilen faturanın numarasına gönderi kodu denilmektedir. Koli veya
paketin üzerine yapıştırılan barkod etiketinin üzerine de okunaklı bir şekilde
yazılmaktadır. Kargonun otomasyon programında takibi için de kullanılmaktadır.
-
İhbar Notu: Kargoyu teslim etmek
amacıyla gidilen adreste alıcı bulunamadığı için kargonun teslimatının
sağlanamaması durumunda, alıcı müşteri adresine bırakılan bilgilendirme amaçlı
notlardır. Notta kargonun fatura bilgileri ve teslim edecek şube belirtilerek
alıcıdan şube ile irtibat kurması istenir.
-
Desi: Paket, koli ya da sandık
benzeri kolilerin eni, boyu ve yüksekliğinin santimetre (cm.)cinsinden
birbirleriyle çarpıldıktan sonra 3000’e bölünmesi ile elde edilen değerdir. Yurt
dışı gönderi hesaplamalarında en, boy ve yüksekliği cm. cinsinden çarpımı 6000’e
bölünerek desi hesaplanır.
- Telefon İhbarlı Kargo:
Gönderici
müşterinin firmaya telefon açarak kargosunun alınmasını ve/veya alıcıya da
telefonla bilgi verilip teslim edecek şubeden kargoyu gelip almasının
sağlanmasını istediği kargolardır. Varış şubesince alıcılara telefon edilerek
teslim alınması istenen kargolar en fazla üç gün bekletilir. Bu sürede teslim
alınmayan kargo, göndericiye iade edilir.
-
Dosya:
Ağırlığı 0-250 gr.
Arasında olan (maksimum 500 gr.’ı geçmeyen) dokümanlarıdır. Bu dokümanlar nakit
para, çek ve kıymetli evrak ihtiva edemez.
-
Kargo teslim belgesi (Alıcı Teyit Belgesi):
Kargonun alıcı müşteriye teslimatının yapılması sırasında, üzerine
alıcının kimlik bilgileri ile kaşe veya imzasının yazıldığı fatura nüshasıdır.
-
Tutanak: Kargonun hasar görmesi,
içeriğinin eksik olması ya da kaybolması halinde tutulması gereken belgedir.
-
Müşteri Talep Dilekçesi:
Kargonun
kaybolması veya hasar görmesi halinde müşterinin bu durumu ibraz e kabul
ettiğine dair bilgileri içeren dilekçesidir.
-
Müşteri Muvafakatnamesi: Kargonun
müşteri tarafından herhangi bir nedenden dolayı bedelinin sigorta şirketinden
tanzim edilmesinde kargo firmasını vekil tayin ettiği belgedir.
-
Plastik Mühür: Taşıma esnasında
aracın içindeki kargoların güvenliğini sağlamak için taşıma aracının kapısına
kilitlenen ve üzerinde seri numarası bulunan mühürdür.
-
Mini Paket: Ağırlığı 251-999 gram
arası olan ve manifesto torbası içerisinde taşınan kargolardır.
-
Kilitli Poşet: İçerisinde dosya
ve mini paket niteliğindeki emtianın taşınabildiği, gönderici tarafından üzerine
bulunan özel yapışkanı ile kapatıldığı takdirde alıcısına kadar güvenle
taşınabilen, özel seri numarası ile değiştirilme olasılığına karşı korumaya
sahip olan taşıma poşetleridir.
-
Yetki Belgesi: Alıcı müşterinin,
kargo teslimatını kendi adına başka bir şahsın ve/veya kurumun yapabileceğine
dair yetki verdiğini gösteren belgedir. Alıcı haberli veya telefon ihbarlı
olarak gelen kargolarda şubeye alıma gelen kişi veya kurumun kargoyu teslim
alabilmesi için yetki ibraz etmesi zorunludur.
-
Araç Sefer Çizelgesi:
Aktarma Merkezinde ve Şube / Acentede araç giriş çıkışlarının saat ve kilometre
bilgilerinin kaydedildiği, araç üzerinde bulunması gereken formdur.
- Borçlandırma:
Yanlış gelen kargonun, alıcı adresinin bulunduğu alanda faaliyet gösteren Şube / Acenteye
gönderilme işlemidir.
-
Devir Kargo:
Varış şubesine
ulaştığı gün çeşitli sebeplerden (alıcının, telefon ihbarlı gönderisini
almaması, adresinde bulunamaması v.b)dolayı teslim edilemeyen ve alıcısı
tarafından maksimum 6 gün içerisinde Şube/ Acentelerden alınması gereken
kargodur.
-
Durum Tespit Tutanağı:
Kargoda herhangi bir hasar belirtisi olmadığı halde müşterinin isteği üzerine müşteri
nezaretinde yapılan içerik tespit belgesidir.
-
Hasar Tespit Tutanağı: Kargonun
kendisinde veya ambalajında herhangi bir hasar (yırtılma, patlak, ezilme ve
ıslanma) meydana gelmesi halinde tespit amaçlı düzenlenen belgedir.
-
Hat Aracı: Kargoları, gideceği
güzergâhlara taşıyan araçtır.
-
Koli Cebi: Faturanın koli üzerine
konması için kullanılan şeffaf ceptir.
-
Ring Aracı: Faturanın koli
üzerine konması için kullanılan şeffaf ceptir.
-
Sözleşmeli/Abone Müşteri: Kargo
taşıma hizmetinin kapsamının ve koşullarının karşılıklı imza altına alındığı
müşteridir.
-
Taahhütname: Taşınması, kargo
şirketi tarafından belirli şartlara bağlanmış türden kargo göndermek isteyen
müşterinin, kendi isteği ile vermiş olduğu belgedir.
-
Adres Alım: Müşteri adresinde kargo kabulü müşteri adresine gidilerek
kargonun Ambar Tesellüm Fişi karşılığı teslim alınması ve gönderilmesidir.
Müşteriler günün değişik saatlerinde Acente/İrtibat Büro Müdürlüğü'ne telefon
açarak kargolarının adreslerinden alınmasını talep edebilirler.
-
Adres Teslim:
Çıkış merkezinde göndericisinin isteği üzerine bizzat müşteri
adresinde teslimat yapılacak olan kargolar "Adrese Teslim Kargo" olarak
adlandırılır.
Kargo tesliminde; kargoların
doğru kişiye güvenli bir şekilde teslim edilmesi, herhangi bir anlaşmazlık
durumunda kargonun kime teslim edildiğini resmi olarak belgeleyebilmek için
kargolar alıcılarına kimlik tespiti yapılarak teslim edilmektedir. Ayrıca kimlik
tespiti yasal bir zorunluluktur. Bu konuyla ilgili 31.12.1997 tarih 23217 sayılı
resmi gazetede yayınlanan tebliğlerde kimlik tespiti yapmak zorunda olan
yükümlülerin arasında bankalar, özel finans kurumları finansal kiralama
şirketlerinin yanı sıra kargo şirketleri de yer almakta olup, bu tespit nüfus
cüzdanı, sürücü belgesi veya pasaport ile yapılmaktadır.
-
Sigorta: Şartlı taşınacak kargolar listesinde yer almayan kargolar teslim
alındığı andan itibaren, alıcısına teslim edildiği ana kadar şirket güvencesi
altında olup, sigortalı taşınmaktadır. Taşınması, kargo şirketi tarafından
belirli şartlara bağlanmış türden kargo göndermek isteyen müşteriler, kendi
isteği ile gönderdiğine dair taahhütname doldururlar, gönderilerin herhangi bir
şekilde zarar, ziyan gelmesi durumunda herhangi bir hak talep edemezler.
-
Teslimat Raporlama: Kargo firmaları, müşterilerinden almış olduğu kargoları alıcı
kişilere teslim ettikten sonra, teslim alan kişi bilgisini kargo otomasyon
sistemine giriş yapar. Göndericiler internet sitesi üzerinden ambar tesellüm
fişi numarası girerek kargolarını kimin teslim aldığını kontrol edebilir.
-
Fatura: Kargolar çıkış şubesinde faturalandırılır. Peşin ödeme
gönderilerde, gönderici kargoyu şubeye teslim ettiğinde fatura düzenlenir. Adres
alım yapılan gönderilerde kargo şubeye getirildikten sonra fatura düzenlenir ve
daha sonra fatura müşteriye ulaştırılır. Ücret alıcı gönderilerde kargo
alıcısına teslim edildiği zaman tahsilat gerçekleşir.
-
Telefon İhbarı:
Gönderici müşterinin firmaya telefon açarak kargosunun
alınmasını ve/veya alıcıya da telefonla bilgi verilip teslim edecek şubeden
kargoyu gelip almasının sağlanmasını istediği kargolardır. Varış şubesince
alıcılara telefon edilerek teslim alınması istenen kargolar en fazla üç gün
bekletilir. Bu sürede teslim alınmayan kargo, göndericiye iade edilir.
KARGO ŞİRKETLERİ ORGANİZASYON YAPISI
Genel olarak kargo şirketlerinde organizasyon yapısı aşağıdaki gibidir.
Genel Müdürlük
Merkezi olarak kullanılan genel müdürlük aşağıdaki bölümlerden oluşmaktadır.
Kargo Operasyonları
Şirketin tüm birimlerinin verimli çalışmalar yapmasını sağlar, şirketin kargo operasyon kapsamındaki faaliyetlerini takip eder, konusu ile ilgili olarak bütün birimlerin çalışmalarını izler ve yönlendirir.
Satış ve Pazarlama
Satış ve Pazarlama Prosedürü çerçevesinde yapılan tüm satış, pazarlama ve müşteri ilişkileri faaliyetlerinin Kalite Yönetim Sistemi’ne uygun olarak yapılmasından ve koordinasyonundan sorumludur.syonundan sorumludur.
Mali İşler
Muhasebe ve finansman işlemlerinin yasalara ve ilgili mevzuata uygun bir şekilde düzenli işleyişini sağlar, tüm finansal işlemlerini yürütür.
İdari İşler
İdari işlerinin prosedür ve talimatlara uygun bir şekilde düzenli işleyişini sağlar, yürütür.
Bilgi Sistemleri
Ulusal ve uluslararası gelişmeleri, IT ve Lojistik sektörlerindeki en iyi uygulamaları, organizasyon içerisinde ve dışarıda oluşan tehdit ve fırsatları takip eder; bunları iş ihtiyacına göre yönlendirir; şirket yönetimine sunar ve uygulanmasını sağlar.
İnsan Kaynakları, Eğitim
İşe alım süreci, performans ve kariyer yönetimi, ücretlendirme ve sosyal haklar, eğitim gibi konularda ve tüm insan kaynakları fonksiyonlarının uygulanmasından sorumludur.
Kalite Güvence ve İç Denetim
Kalite Yönetim Sistemi’nin kurulması, geliştirilmesi ve devamlılığının sağlanması ile ilgili faaliyetleri üst yönetim adına koordine eder.
Bölge Müdürlükleri ve Bağlı Birimler
Genel bir kargo şirketi organizasyon yapısında genel müdürlüğe bağlı olarak bölge müdürlükleri bulunmaktadır. Bölge müdürlüklerinde bulunan organizasyon yapısı ise aşağıdaki bileşenleri içerir.
- Satış ve Pazarlama
- Mali İşler
- İnsan Kaynakları, Eğitim
- Kargo Operasyonları
- İdari İşler
- Şube Müdürleri